Geschreven door Raïssa Ujeneza (dochter) 25-11-2025, te Wassenaar

Op 22 november 2025 stonden mijn twee broers en ik op het podium om namens onze moeder een eervolle prijs in ontvangst te nemen.

Liberal International had besloten de Freedom Prize toe te kennen aan onze moeder, Victoire Ingabire Umuhoza — een vrouw die haar leven heeft gewijd aan mensenrechten, vrijheid en de hoop op een ware democratie in Rwanda.

Het was een moment dat we graag samen met haar hadden willen beleven, maar opnieuw moesten we haar afwezigheid voelen op een manier die pijn doet.

Sinds 19 juni van dit jaar zit onze moeder in voorarrest op basis van politiek gemotiveerde aanklachten. Als familie hadden we uitgekeken naar oktober, wanneer haar voorwaardelijke straf zou aflopen. We hoopten dat zij dan eindelijk de vrijheid zou hebben om naar Nederland te komen, om tijd met ons door te brengen en — vooral — om herenigd te worden met onze zieke vader, die zelf niet naar Rwanda kan reizen. Het vooruitzicht van hun ontmoeting gaf ons steun, maar diep vanbinnen wisten we dat we voorzichtig moesten blijven hopen. President Paul Kagame had immers meermaals publiekelijk gedreigd dat wie het regime bekritiseert al snel weer in de gevangenis belandt, en die boodschap was duidelijk aan haar gericht.

Dat de Rwandese autoriteiten opnieuw het justitiële systeem inzetten om onze moeder het zwijgen op te leggen, verbaast ons daarom niet. Maar het maakt het niet minder pijnlijk. We hadden net de vreugde hervonden van het spontaan videobellen met haar, van haar lach die door het scherm ons huis binnenkwam, van de kleine manieren waarop ze ondanks de afstand deel bleef uitmaken van ons leven. Nu zit zij opnieuw onder strenge omstandigheden vast: zonder contact met ons, zonder toegang tot de kerkdienst, en zonder aangepaste voeding die noodzakelijk is voor haar gezondheid. De stilte die hierdoor is ontstaan, voelen wij elke dag.

Toch weten we dat onze moeder zich niet laat breken. Haar kracht, haar geloof en haar betrokkenheid bij het Rwandese volk zijn groter dan de omstandigheden die haar omringen. Als zij niet zo vast overtuigd was van de waarde van haar inzet, zou deze situatie ondraaglijk zijn. Maar juist omdat zij volhoudt, kunnen ook wij blijven staan.

We blijven daarom aankloppen bij organisaties, regeringen en mensenrechtennetwerken in de hoop dat iemand met invloed een verschil kan maken. Het is pijnlijk zichtbaar hoeveel druk nodig is om de Rwandese autoriteiten tot enige mildheid te bewegen. Dit onderstreept hoe noodzakelijk het werk van onze moeder nog altijd is. De toekenning van de Freedom Prize bevestigt dat, en we zijn dankbaar dat Liberal International niet alleen haar inzet erkent, maar ook ondubbelzinnig oproept tot haar onmiddellijke vrijlating.

Tegelijkertijd rijst de vraag wat er nu gaat gebeuren. Ook het Europees Parlement heeft zich krachtig uitgesproken tegen haar onrechtmatige arrestatie en eist dat zij direct wordt vrijgelaten. Rwanda reageerde daarop afwijzend en stelde dat de “koloniale tijd voorbij is” en dat het niet zal buigen voor Europese resoluties.

Of deze groeiende internationale aandacht uiteindelijk leidt tot een breder signaal richting de Rwandese regering en de behandeling van politieke dissidenten, valt nog te bezien. Wij hopen dat deze ontwikkelingen bijdragen aan meer transparantie, rechtszekerheid en ruimte voor vreedzame politieke stemmen in Rwanda.

In afwachting daarvan blijven wij in hoop verbonden met onze moeder, wier stem — ondanks alles — niet is verstomd.